Stabilite Testi
Temiz bir sistemi temel bileşenler ile test ederek çıkabilecek problemleri baştan görmenin ne kadar önemli olduğunu ne kadar vurgulasam azdır. Bütün diğer donanım ve yazılımı yükledikten sonra ortaya çıkabilecek problemlerin sayısı katlanarak artar. Bir sistemi test edecekseniz bunu temel donanım bileşenleri ve işletim sistemi, güncellemeleri ve aygıt sürücülerinde başka bir yazılım yüklemeden yapmalısınız. Soracağınız ilk soru "bilgisayar stabil mi?" olmalı. Eğer test sonucunda temel sistem stabil çıkarsa, ileride sistemi tam yükleme ile çalıştırdığınızda ortaya çıkabilecek problemlere karşı önlem alabilmeniz kolaylaşacaktır. Deneyimlerim sonucunda bir bilgisayarın stabilitesini etkileyen üç önemli neden buldum:
1. DonanımÖrnek problemler bozuk donanım, kötü bağlantılar ve kalitesiz güç kaynakları. Eski işletim sistemlerinden (Windows 95/98/ME gibi) PCI yuva seçimi ve kesme isteği meselesi en çok problem çıkartan nedenlerin başında geliyor. Bu konuda en çok yardımı kullanım kılavuzu ve haber gruplarından alabilirsiniz.
2. IsıIsının birden fazla etkisi var. Isı arttıkça ortaya çıkacak donanım problemleri de artacaktır. Bunun nedeni yarı iletkenlerin özelliklerinin, özellikle de zamanlamalarının ısı ile değişim göstermesi. İki uyumsuz bileşen (örneğin anakart ve RAM) ısı arttıkça limitlerini zorlamaya başlayabilirler. Isı aynı zamanda bileşenlerin ömürlerini de kısaltabilmektedir.
3. Yazılım
Sorunlu donanımlar söz konusu olduğunda yazılımlara suç atılabilir, örneğin Windows XP'de çıkan "infinite loop" problemini ve bu probleme bulunmaya çalışan yüzlerce çözümü hatırlayın. Temel bir sistemde stabiliteyi artırmak için yapılabilecek işlemler basit, aygıt sürücülerini güncellemek, kurulum sırasını değiştirmek ve BIOS ayarları ile oynamak yeterli.
Stabilite sorunlarının kaynağını anlamak başka, test etmek başka. Bu yüzden test işlemine ayrıca önem göstermek gerekli. Her zaman ilk önce 3DMark paketini kullanıyorum (
www.madonion.com), hem ücretsiz download edilebiliyor, hem de sistem bileşenlerini sınırlarına kadar test ediyor. Düşük seviye ekran kartlarını test etmek için 3DMark 2001 veya 3DMark 2000'in standart döngülü testlerini kullanıyorum. Bir sisteme "stabil" damgasını vurmadan önce 12 saatlik bir döngü çalıştırıyorum. Bu testi geçen hiç bir bilgisayarımın ileride problem çıkarttığını görmedim. Çoğu bilgisayarın bileşenlerinin kötü seçiminden ve soğutma probleminden dolayı birçok bilgisayar bu testi geçmek için çok zaman harcıyor. Bu konuda istisnai tek durum MPEG sıkıştırma; çünkü bu işlem işlemciye çok yük bindiriyor ve sistem ısısını beklenenden fazla artırıyor.

3D Mark testlerini döngüde çalıştırmak için OPTIONS menüsünden "LOOPING" seçeneğini aktif hale getirmelisiniz
Test süresi uygulama alanına göre değişebilir. Ofis/Internet makineleri için 12 saatlik grafik ağırlıklı test gereksiz görünüyor. Bence, dört saatlik bir döngü yeteri kadar güvenli sonuçlar verebilir. Eklemem gereken bir şey de, ilk bir saatte sistemin bileşenlerini elle sıcaklık testine tabi tuttuğum. Böylece bileşenlerin kötü hava dolaşımı veya kötü bileşen seçimi yüzünden çok fazla ısınıp ısınmadığını kontrol edebiliyorum. Sıcaklık izleme için BIOS ve üretici firmanın verdiği uygulamalar veya "Motherboard Monitor" gibi uygulamalar kullanılabilir. Bu yöntemler sıcaklığı ölçmek için genelde anakart üzerindeki algılayıcıları kullanıyorlar.
Stabilite Testleri, Devam
Son adımda da işler kötü giderse ne yapacağınız var. Aşağıdaki bilgiler neler düşündüğümü yansıtıyorlar, ancak yaptığım işlem stabilite sorunlarını belli kategoriler altında incelemek (örneğin donanım, sıcaklık veya yazılım).
1. Sorunun tipi ne tür reaksiyon göstereceğime karar vermemde önemli bir rol oynuyor. Tam bir kilitlenmenin donanım sorunlarına işaret ettiğini düşünüyorum. Yazılım problemlerinde ise ekranda bir tür hata mesajı görüntüleniyor. Mavi ekran ise hem yazılım hem de donanım kaynaklı olabilir, hata mesajını kontrol etmek gerekli. Bilgisayar yeniden başlıyorsa sorun donanımdan olabilir, masaüstüne geri dönüyorsak iki bölüm de sorunlu olabilir; ancak deneyimlerin bunun RAM'lerden kaynaklandığını gösteriyor. Eğer makineyi gece boyunca çalışır durumda bırakıyorsam sistemin tekrardan başlatılıp başlamadığını kontrol edebilmek için login ekranını kullanıyorum.
2. Eğer test hata verirse, aynı testi bir de soğuk bir odada deniyorum. Isı kaynaklı problemleri giderebilecek olan bu yöntemde başarı sağlarsam kasanın içerisindeki soğutucu bileşenleri (heatsink'in hatalı yerleştirilmesi, hava akımının engellenmesi gibi) kontrol ediyorum.
Sıcaklık konusuna önem verilmeli. Bu çözümde hem kasanın arkasında bir fan var, hem de işlemcinin üzerinde bir kasa fanı takılmış.
3. Eğer yazılım kaynaklı bir hata mesajı alırsam aygıt sürücülerini kontrol ediyorum. Değişik versiyonları yüklüyorum ve haber gruplarına danışıyorum. Acaba firma stabiliteyi artırmak için "optimizasyonlar" yapmış mı? Yazılım kaynaklı hatalar güç kaynağından veya RAM'den kaynaklanan hataları örtebilirler. Örneğin RAM'de bir yazma/okuma hatası varsa yazılım bunu bilemez ve hata çıkartabilir, oysa sorun donanım kaynaklıdır. Benim fikrime göre, VIA sürücülerinin geçmişi karanlık olduğu için en son değişiklikleri izlemek için VIA arena forumlarını (
http://forums.viaarena.com/) takip etmenizi öneriyorum. Bu öneri diğer üretici firmalar için de geçerlidir. Ekran kartlarında da aynı problem çıkabilir, bunun için düzenli olarak forumları izler ve en son "beta" sürücüleri indiririm. Genelde bu yeni sürücüleri problemi giderirler. Bir aygıt sürücünün gerçek sürümünün piyasaya sürülmesi haftalar alabilir, bazı sürücüler ise bir türlü beta'lıktan kurtulamazlar.
4. Eğer sorunun kaynağının donanımlar olduğunu düşünüyorsam daha direkt benchmark programları kullanmaya başlarım. RAM'leri test etmek için sistemi boot disketi ile açan birçok RAM test paketi var. Bu paketlerin zaman zaman problemi modelleyemediklerini gördüm, sisteme komple bir multimedya testi kadar yük bindiremiyorlar.
5. SiSoftware Sandra uygulama paketinyle (
http://www.sisoftware.co.uk/sandra) bir "burn in" testi geliyor, ancak zaman zaman problemimi modelleyemediğini görüyorum. Temel sistem performansını ölçen ve makineye yük bindiren testlerin bir karışımını kullanıyorum. Piyasada bir sürü işlemci, ekran kartı ve RAM testi var; Internet'ten ücretsiz olarak indirilebiliyorlar. Az bir çaba ile iyi, kaliteli ve ücretsiz kaynaklar bulabilirsiniz.
6. Eğer sorunun donanım kaynaklı olduğuna inanıyorsanız, düşünmeniz gereken birçok nokta var. Soruna birkaç açıdan yaklaşabilirsiniz. Öncelikle üretici firmadan ürünü değiştirmek var, ki bu oldukça uzun sürebilir. Ayrıca test için "sağlam" bir sistemden parçaları alıp taktığım da oldu. Son olarak da şüphelendiğim bileşenleri bu "sağlam" sisteme takıp durumu kontrol ediyorum. Elbette, eğer başkasını bilgisayarını "sağlam sistem" olarak kullanıyorsanız, önce ona sormanızda yarar var; çünkü bozuk bir bileşen zaman zaman diğer bileşenlere de zarar verebilir.
Elbette bu rehber tam ve eksiksiz değil, ancak amacı mümkün olan nedenleri listelemek ve eğer bir problemle karşılaşırsanız olaya sistematik bir yaklaşım getirmenize yardımcı olmak.
Sonuç
Bu yazıyı hazırlama nedenim, şimdiye kadar başıma gelenleri ve izlenimlerimi tam olarak yansıtan bir yazı okumamış olmamdı. Yazı içerisinde birçok alanda detaya inemediğimin farkındayım, ama ben yazıda kendi yaklaşımımı yansıtmak istedim, sizleri sonu gelmeyen listelere boğmak istemedim.
Eğer piyasadaki tüm işletim sistemlerini, yongasetlerini, işlemcilerini hesaba katarsanız, bu konuda bir kitap yazabilirsiniz. Ancak umarım yazım sizlere bir sistemi toplarken yaşayabilecekleriniz konusunda genel bir bilgi verebilmiştir.
Birçok kişi yaklaşımımı gereğinden fazla "ihtiyatlı" bulabilir, ancak bana göre eğer uzaktaki bir arkadaşınıza bir bilgisayar yapıyorsanız, mümkün olan en çok özeni göstermeli ve hatasız çalışan bir sistem kurmalısınız. Eğer bu yazıda adı geçen problemler ile hiç karşılaşmadıysanız, kendinizi şanslı bir bilgisayar kullanıcısı olarak gorebılırsınızz..